blijf op de hoogte
Altijd als eerste op de hoogte van de laatste ontwikkelingen? Meld je dan nu aan voor onze automatische updates. Je ontvangt dan een e-mail als wij een nieuwsbericht plaatsen.
Centraal staat één uniforme set keuze-examenvakken voor alle schooltypen, met dezelfde opbouw en benaming. CKV blijft verplicht. Beeldende kunst, dans, muziek en theater blijven keuzemogelijkheden, aangevuld met een nieuw vak: film.
Ruim een jaar geleden leverde de vakvernieuwingscommissie haar eerste tussenproducten op: een karakteristiek en een raamwerk. Een karakteristiek is een beschrijving van de visie op het vak en de positie van het vak in de bovenbouw van het voortgezet onderwijs. Een raamwerk is een schematische weergave van de inhouden, verdeeld over domeinen en sub-domeinen. Deze tussenproducten geven samen de grote lijnen weer van de theoretische en praktische inhoud van de examenprogramma’s. Inmiddels staat de vakvernieuwingscommissie bijna aan het eind van het ontwikkelproces: in februari 2026 levert de commissie de complete set concepteindtermen, inclusief de verdeling tussen schoolexamen en centraal examen op, die vervolgens de derde en laatste adviesronde ingaat.
De vakvernieuwingscommissie kunst en cultuur telt een dertigtal leraren, vakexperts en curriculumontwikkelaars van SLO uit alle kunstdisciplines, van alle schoolsoorten en leerwegen, afkomstig uit heel Nederland. Zij werken onder leiding van een procesregisseur. De commissie wordt daarnaast ondersteund door een advieskring. De leden van de advieskring kijken mee op de inhoud van de tussenproducten en raadplegen hun achterban voor feedback. In de advieskring zitten vertegenwoordigers van onder andere vakverenigingen, vervolgopleidingen, Cito en het College voor Toetsen en Examens. Daarnaast worden geregeld externe experts geraadpleegd, onder andere over een mondiaal perspectief op kunstgeschiedenis en het gebruik van digitale middelen in het onderwijs.
“Eigenlijk was het niet meer uit te leggen”, zegt Jansje Meijman, als curriculumontwikkelaar bij SLO lid van de vakvernieuwingscommissie. “Horizontale en verticale consistentie tussen de kunstvakken ontbreekt op dit moment. Dat belemmert de doorstroom en beperkt de samenhang tussen vakken en schoolsoorten. Scholen gebruiken bovendien verschillende benamingen voor dezelfde vakken in verschillende schoolsoorten. Dit leidt tot onduidelijkheid bij leerlingen en ouders. Je hebt kunstvakken oude en nieuwe stijl, die ook nog eens verschillend worden getoetst en afgesloten.” Anne Bos, voorzitter van de advieskring, knikt instemmend. “Dat is precies waarom het ministerie van OCW SLO in 2021 opdracht gaf om hier eindelijk eenheid in te brengen en met een advies te komen voor een nieuwe vakkenstructuur.”
De Werkgroep Structuur Kunstvakken (WSK) leverde vervolgens in 2023 een advies op voor een nieuwe vakkenstructuur kunst en cultuur. De kern van het advies van de WSK was om de keuzevakken te voorzien van een uniforme indeling en structuur (zie ook kader 1). Het advies werd het uitgangspunt voor de vakvernieuwingscommissie kunst en cultuur. Belangrijkste pijlers van het advies: CKV is en blijft voor alle leerlingen een verplicht schoolexamenvak, vmbo, havo en vwo bieden eenzelfde set keuze-examenvakken aan, te weten: beeldend, dans, muziek, theater en het nieuwe vak film. In het nieuwe vak film leren leerlingen audiovisueel verhalen vertellen. Het vak sluit aan bij hun eigen leefwereld en ze leren creatief en kritisch omgaan met bewegend beeld. Het omvat alle audiovisuele uitingen, van een korte documentaire over het dagelijks leven, een klassieke Hollywoodfilm, een videoclip, tot een open-world game.
De vakvernieuwingscommissie kunst en cultuur is een groot gezelschap. “Daarom wordt er ontwikkeld in interdisciplinaire subgroepen”, legt Jansje uit. “Vervolgens kijkt iedereen vanuit de eigen discipline of wat er is ontwikkeld klopt en werkbaar is.” Anne ziet daar een dieper idee achter. “Kunstenaars redeneren niet vanuit hun discipline. Ze denken: wat wil ik maken en hoe vertel ik dat? Dat zie je steeds meer in de praktijk buiten school. Daar móét het onderwijs op anticiperen.”
Het resultaat van de eerste krachtsinspanning was het gezamenlijke raamwerk voor alle kunstvakken, met centraal daarin de ontwikkeling van het artistiek creatief vermogen, het maken en meemaken en hier betekenis aan geven. “Dat staat ook centraal in de kerndoelen kunst en cultuur van het primair onderwijs en de onderbouw van het voortgezet onderwijs”, aldus Anne. “In de nieuwe examenprogramma’s kunst en cultuur bouwen we daarop voort.”
Vakvernieuwing is een uitdagend proces. “Bij vakvereniging VONKC alleen al consulteerden we voor de tweede adviesronde negentig collega’s”, vertelt Anne. “Dat is behoorlijk intensief. We verzamelen deze feedback en proberen daar één verhaal voor de vakvernieuwingscommissie van te maken.”
Hij vervolgt: “Een belangrijk discussiepunt was de theoriecomponent. Dat zat in het concept dat we in de eerste adviesronde voorgelegd kregen zó verweven met de praktijk, dat we het niet meer herkenden.” Jansje vult aan: “We willen dat theorie echt ten dienste staat van het maken. Het advies van de advieskring was duidelijk en daar hebben we goed naar geluisterd. De theorie is nu explicieter benoemd.”
Toch overheerst het gevoel dat het veld mee is. “De discussies die in de advieskring gevoerd worden zijn voor de leden van de vakvernieuwingscommissie heel herkenbaar”, vertelt Jansje. “Die zijn ook al aan de orde geweest in onze commissie. Het is fijn om te constateren dat we over dezelfde dingen nadenken. Het laat bovendien zien dat we één taal spreken”, stelt ze.
Voor Anne raakt kunst- en cultuuronderwijs ook aan iets groters. “Als je kinderen en jongeren leert praten over wat ze beleven en maken, werk je ook aan hun verhaalvermogen. Storytelling, context, verwoorden wat je voelt. Dat is wat we met kunst- en cultuuronderwijs dagelijks doen. De samenhang tussen de verschillende kunstvakken is zo evident. Doordat we nu die samenhang gaan benadrukken, kunnen we ook veel beter de samenhang met andere leergebieden buiten kunst en cultuur vinden.” Hij verzucht: “En dan lees je dat kinderen in groep 8 zich steeds slechter kunnen uitdrukken. Dan denk ik: rooster gewoon elke week kunstvakken in, dan komt het goed.”
Naast het benadrukken van meer samenhang, werken de leden van de vakvernieuwingscommissie aan vernieuwingen binnen hun eigen vak. In de volgende interviews lees je hoe dit proces verloopt:
Vanaf 12 februari zijn de laatste tussenproducten beschikbaar voor de advieskring, onder meer de bijgestelde karakteristiek en raamwerk, de complete set eindtermen, evenals een verdeling van de inhouden over het schoolexamen en het centraal examen, én een toetsadvies. “Daarom organiseren VONKC en VLS op 6 maart een grote curriculumconferentie”, vertelt Anne. “Dat is hét moment om als leraar, schoolleider of andere betrokkene je stem nog te laten horen.”
Jansje beaamt dat. “Na deze adviesronde verwerken we de feedback van de advieskring en is het de bedoeling dat de examenprogramma’s in concept klaar zijn. Vanaf september 2026 worden de conceptsyllabi gemaakt, zodat in schooljaar 2026-2027 de fase van beproeven kan starten.
De boodschap aan leraren en schoolleiders is dus helder: wie nog invloed wil, moet nu in beweging komen. En dat is heel belangrijk. Want, zoals Anne zegt: “We hebben zoveel meer in handen dan ooit. Kunst- en cultuuronderwijs ligt straks volwaardig naast alle andere leergebieden. Cruciaal voor de ontwikkeling van het artistiek creatief vermogen van onze leerlingen.”
Tot slot geven beiden nog een waardevol advies: “Het vraagt van teams en schoolleiders dat zij zelf de regie nemen over het nieuwe onderwijs. Wacht niet op de methodenmakers, maar ga nu al doordacht en samen aan de slag met alle bouwstenen om het nieuwe curriculum voor jullie school en jullie leerlingen vorm te geven.”
Ga voor meer informatie naar de actualisatie van de examenprogramma’s kunst en cultuur en meld je onderaan dit bericht aan voor automatische updates om op de hoogte te blijven.
blijf op de hoogte
Altijd als eerste op de hoogte van de laatste ontwikkelingen? Meld je dan nu aan voor onze automatische updates. Je ontvangt dan een e-mail als wij een nieuwsbericht plaatsen.